Het boekje telt slecht 143 pagina's, is voorzien van grafiekjes en afbeeldingen en voor slechts 17,90 euro te koop bij onder anderen Bol.com. Jelle Reumer neemt in zeer begrijpelijke en aansprekende taal de lezer mee en laat ons de natuur zien zoals zij is. Wie een lieflijk landschap door de ogen van bioloog Reumer bekijkt ziet opeens een heel andere werkelijkheid. Er vindt een ware veldslag plaats tussen in- en uitheemse soorten. Japanse duizendknopen rukken op met een snelheid waarbij Hitlers Blitzkrieg in het niets valt, de Japanse oesterbanken in Zeeland of op de Wadden hebben de inheemse oesters zo goed als verdrongen en op de Veluwe kunnen we ons vergapen aan Amerikaanse eiken.

De lijst van exoten die een succesvolle opmars maken is lang en de bekendste is misschien wel de Amerikaanse muskusrat (die in feite geen rat is maar een woelmuis). Op zich is een invasie van nieuwe soorten in een bepaald gebied niet nieuw. Zodra zich mogelijkheden voordoen, zoals in het verre verleden toen werelddelen elkaar raakten, trokken soorten van oost naar west, van zuid naar noord en vice versa.

In moderne tijden schuren landmassa's niet meer zo snel tegen elkaar aan, maar reizen exoten mee in schepen en vliegtuigen. Of men introduceert ze al dan niet bewust, zoals ooit eens het nu vervloekte konijn in Australië. Omdat de mens daarnaast continu bezig is het landschap te manipuleren ontstaan er nieuwe kansen en moeten de oorspronkelijke bewoners het vaak afleggen. Tot zover misschien niet zo heel opmerkelijk en zal het de meeste mensen worst zijn. Groen is groen, of het nu uit Azië komt of inheems is. Maar het verhaal van de invasieve soorten is daarmee niet uit.

Biologen houden grofweg de redenering aan dat tien procent van de exoten weet te overleven in een nieuwe habitat en dat weer tien procent dáárvan exponentieel kan groeien, ontploffen dus. Zo kon het bijvoorbeeld gebeuren dat het geïntroduceerde Amerikaanse waterplantje dat wij kennen als waterpest, de sloten en kanalen overwoekerde. Maar, zoals uit de historie blijkt, kent een ontploffende soort ook een bovengrens waarna het aantal snel afneemt en zich tot een acceptabel niveau weet te handhaven.

De exponentiële groei begint af te vlakken op het moment dat het draagkrachtniveau wordt bereikt. Als menselijk voorbeeld wijst Reumer bijvoorbeeld naar de historie van Paaseiland. De eerste mensen die ooit voet op het weelderige Paaseiland wisten te zetten, troffen een mooi bebost eiland aan. Een onverstoorde habitat die kansen bood aan de mens. Het aantal mensen begon gestaag te groeien en dankzij de bomen konden ze huizen en boten bouwen en vuur maken. Het bevolkingsaantal steeg exponentieel tot het draagkrachtniveau (aantal beschikbare bomen) werd bereikt. Toen de bomen op waren ging het snel bergafwaarts en begon men op het kale eiland bij gebrek aan beter ook elkaar op te eten, wat het proces versnelde. Op de top bedroeg het aantal inwoners van Paaseiland ongeveer 10.000, maar toen Roggeveen het eiland in 1722 (her)ontdekte waren er nog slechts 2.000 mensen op het kaalgeslagen eiland over.


(Gelukkig deden de ouders van Jelle Reumer niet aan geboortebeperking, anders hadden we zijn boek nooit kunnen lezen) 

Reumer laat aan de hand van verschillende modellen en observaties zien dat het patroon van introduceren, verstoorde habitat, kansen voor invasieve soorten, exponentiële groei en ineenstorting (boom and bust, of zoals Reumer het noemt: soufflé-effect) eigenlijk overal waar het zich voordoet gelijk is.

Na de onderbouwingen uit het planten- en dierenrijk komt in het laatste deel van het boek ook de mens aan bod. We verschillen in biologisch opzicht niet van waterpest, muskusratten en reeën in het Amsterdamse waterleidinggebied. Natuurlijk hebben wij als voordeel dat we onze habitat schijnbaar ongelimiteerd kunnen manipuleren en daardoor onze exponentiële groei kunnen voortzetten, maar er is een plafond.

In 2000 jaar tijd zijn we van enkele miljoenen mensen gegroeid tot het astronomische aantal van meer dan zes miljard mensen. We bezetten de gehele wereld en putten als de bewoners van Paaseiland het land uit. Het is voor Reumer ook niet een kwestie óf het draagkrachtniveau wordt bereikt, maar wanneer. Als we als soort 'gepiekt' hebben rest ons hongersnoden en pandemieën, al dan niet aangevuld met oorlogen en andere ingrijpende vormen van ellende.

Toch ziet Reumer nog kansen voor de mensheid en hij raadt ons met klem aan datgene te gebruiken waar we doorgaans zo trots op zijn, onze hersenen. Geboortebeperking is het antwoord en als wij het niet geven dan zal de natuur of de politiek wel een andere keus voor ons maken.

'De ontplofte aap, opkomst en ondergang van de mens' is zeker geen depressief boek, maar het stemt wel tot nadenken over al die zaken die we liever vooruitschuiven. Buiten een zeer prettige schrijfstijl en het soort droge humor waar biologen patent op schijnen te hebben, is het boekje uiterst leerzaam. Aanrader dus.