De zaak van Brian Thomas heeft heel wat stof doen opwaaien over het gebruik van 'slaapwandelverdediging' bij rechtspleging. "Als je naar de mediaverslaggeving kijkt dan lijkt het of er toename van slaapwandelverdediging om onschuld te pleiten is", zegt Michel Cramer-Bornemann van het Minnesota Regional Sleep Disorders Center in Minneapolis.

Thomas had en heeft ongeveinsde slaapstoornissen, maar Cramer-Bornemann vreest dat bij andere misdaden slaapwandel-, slaapstoornissen- en slaapwanorde-verdediging worden misbruikt. Wetenschappelijke studies over slaapwandelen zouden het gemakkelijker moeten maken om te identificeren wie echte slaapwanorde - die kan resulteren in geweld - heeft, en wie gelegenheidsacteur is.

Ursula Voss van de universiteit van Bonn en haar collega's rapporteerden eerder al dat zelfs bij helder dromen, een droom waarbij de dromer zich bewust is van het feit dat hij droomt, sommige gebieden van de hersenen die geassocieerd worden met intenties passief blijven, terwijl andere gebieden geassocieerd met bewustzijn actief bleven. Voss zegt dan ook dat zolang men in een droom vertoeft, men geen controle heeft over acties en emoties.

Hoewel het onderzoek van Voss en haar team niet specifiek gericht naar slaapwandelaars gericht was, komt het toch overeen met een vorige studie van Claudio Bassetti van de universiteit van Zürich, die er eens in slaagde om een slaapwandelaar tijdens het slaapwandelen in een hersenscanner te bewegen. Ook Bassetti ontdekte dat de slaapwandelaar geen activiteit in de hersenen geassocieerd met intentie had, maar wel in de hersendelen die emoties en actie controleren.

Rosalind Cartwright van het Sleep Disorder Service and Research Center in Chicago zegt dat tijdens een droom onze beoordeling niet actief is en dat de mogelijkheid om tot actie over te gaan emotioneel actief is. Cartwright gelooft dat een bevestigde diagnose 'slaapwandelaar' een sterke verdediging is in een rechtszaak, maar vraagt naar betere testprogramma's om de echte slaapwandelaars te diagnosticeren. De recente ontdekking dat slaapwandelaars auditief beïnvloed kunnen worden - zoals door het blaffen van een hond - zou een hulpmiddel kunnen zijn voor slaapwandelaars die er vatbaar voor zijn; in het bijzonder de slaapwandelaars die een slaaptekort hebben.

Antonio Zadra van de universiteit van Montreal, Canada, en zijn collega's hebben de hersenactiviteit van 10 slaapwandelaars en 10 controlepersonen gemeten om te bepalen in welk stadium van slaap zij zich bevonden. Ze ontdekten dat het activeren van een zoemer tijdens de diepe slaap (staduim N3, net vóór de remslaap) aanzette tot slaapwandelen bij 3 van de 10 slaapwandelaars als ze voor het slapen 25 uur wakker waren gebleven. Geen enkele van de controlepersonen toonde na de zoemtoon tekenen die aanzetten tot slaapwandelen.

De resultaten van de studie zou omgezet kunnen worden om echte slaapwandelaars te scheiden van de bedriegers. Volgens Cartwright zou dat een grote doorbraak zijn, want advocaten van de verdediging misbruiken bewijzen van slaapwandelen uit de kindertijd of slaapwandelen binnen de familie om de onschuld van hun cliënt aan te tonen. Zadra waarschuwt dat andere factoren, zoals een motief voor moord, niet mogen vergeten worden. Want ook sommige echte slaapwandelaars kunnen uiteindelijk criminelen zijn en hun slaapwandelen aanwenden om niet achter de tralies te belanden.