Gevangen in de zorg

Werd hij thuis mishandeld of verwaarloosd? Nee, hij was autistisch, had ADHD, hij had een non-verbale leerstoornis, meerdere posttraumatische stress-stoornissen, borderline, ernstige psychiatrische klachten en hij was licht verstandelijk beperkt... Hij functioneerde op 8-10 jarige leeftijd...
Hij had juist een moeder die voor hem opkwam en hun band was speciaal, maar zij werd buitenspel gezet. Jarenlang heeft zij zich tevergeefs tegen de machtige instanties verzet. Toen Thimo 21 jaar was, vond zijn moeder hem levenloos in bed. Zelfmoord. Een schok? Nee. Het was zelfs geen verrassing...

Thimo is niet de enige. Ook persoonlijk ken ik een paar mensen die verstrikt raakten in het web van de zorg. Zoals een 22 jarige jongen, ik noem hem Wolf. Hij woont begeleid. De begeleiding belt iedere dag aan en dan moet hij verplicht zijn medicatie innemen, Risperdal, een antipsychoticum. Doet hij de deur niet open, komen ze gewoon zijn woning binnen met een sleutel.
Kort geleden is de dosis verhoogd, tegen zijn wil. Dat hij onder dat gesprek in tranen uitbarstte was voor de begeleiding ook een bewijs dat hij niet stabiel genoeg is.
Waarom die verhoging? Misschien omdat Wolf te assertief werd? Want ik heb hem aangespoord zijn grenzen aan te geven en voor zichzelf op te komen.
Als er iemand bij hem over de vloer komt, moet hij dat melden bij de begeleiding. Zij bemoeien zich overal mee en de vrienden waar hij mee omgaat vinden zij niet goed voor hem. Doet Wolf niet wat de begeleiding wil, zeggen ze standaard dat ze hem op het rechte pad willen houden of dat het helemaal fout met hem zal gaan.

Zijn achtergrond? Hij heeft in lichte mate autisme. Een aantal jaar had hij een onbezorgde jeugd. Op school kreeg hij problemen, met de leerkrachten. Zij leken iets tegen hem te hebben en hij kreeg veel straf. Klasgenoten leken juist met hem mee te leven.
Zijn ouders zochten hulp. De stichting vond dat Wolf behandeling nodig heeft. Met tien jaar is hij opgenomen in een observatiekliniek. Daar stopten ze hem vol met psychiatrische medicijnen en deden ze proeven op hem.
De kinderen uit zijn groep leken heel ongelukkig. Ze gilden van angst onder een ‘behandeling’. Het personeel zette kinderen onder de koude douche of bond ze vast als ze te lastig werden. Na twee jaar, toen Wolf helemaal niet meer wilde leven, haalden zijn ouders hem daar weg.

Weer een andere jongen die begeleid woont, staat onder curatele nadat hij psychotisch werd. Hij moet het redden met 40 euro in de week. Door zijn psychose en een opname kon hij zijn rekeningen niet meer betalen. Zo heeft hij twee weken achtereen in een separeercel gezeten.
Inmiddels kan hij weer voor zichzelf zorgen. Toch zeggen zijn moeder, begeleidster en psycholoog dat hij moet leren budgetteren. Van 40 euro in de week. De zeggenschap over je bankrekening terugkrijgen moet via een rechtszaak. De begeleiding wil hem daarbij helpen. De voorwaarde is dat hij leert budgetteren. Dat hij zuinig met geld was, daar heeft niemand het over.

Ik wil niets afdoen aan degenen, ook in de reguliere zorg, die met hun hart werken, die hun cliënten gelijkwaardig behandelen, naar ze luisteren, ze serieus nemen, al hebben ze persoonlijk een andere mening. Er zijn hulpverleners die goed naar iemands situatie en persoon kijken, de spijker op de kop slaan. Die met je méédenken in plaats van vóór je te denken.

Ook iemand die in de war is of zwakzinnig kan nog zelf denken. Hij of zij heeft een luisterend oor nodig. Iemand die helpt alles op het rijtje te zetten. Waar de meeste hulpverleners zo iemand nog hulpelozer maken, voor wilsonbekwaam houden, over iemand beslissen en een patiënt die te lastig is vastbinden, separeren of lam maken met medicatie.

Heb je een etiket als autisme, ADHD, borderline, verstandelijke handicap enzovoort, is behandeling bijna vanzelfsprekend. Was je eerst eigenaardig, in conflict met de buitenwereld of thuissituatie, zo ben je nu een patiënt. Met de diagnose wordt de kloof tussen jou en de sociale omgeving nog groter. Je loopt ervaringen mis. Zo heeft Wolf na zijn opname jaren op zijn kamer gezeten. Hij durfde de buitenwereld niet meer in. Nee, hij kon of mocht ook niet naar school.

Je eigenaardigheden, gevoelswereld en gedrag worden gevangen in een ziektebeeld. De behandeling is gebaseerd op het veranderen van gedrag, symptomen onderdrukken en ziekte-inzicht aanpraten, in plaats van goed naar de omstandigheden te kijken.
Tenzij je geluk hebt en een hulpverlener treft die jou ziet, in plaats van een stoornis. Die vindt dat jij een volwaardig persoon bent.

Voor lichte problemen kun je onschuldig worden opgesloten en behandeld, desnoods met geweld. Als je ouders je niet aankunnen of je bent in conflict met school. Als jong kind heb je niet eens een stem. Er komt geen rechtszaak als je ouders zich in een opname kunnen vinden.

Als kind weet je niet wat je rechten zijn. Het personeel hanteert harde en soms absurde regels om je in bedwang te houden. Uit onderzoek blijkt dat ook kinderen in de separeercel terechtkomen. Volgens de wet mag dat alleen bij acuut gevaar. In de zorg gebeurt het ook als kinderen te lastig zijn of door personeelsgebrek.
Je kunt afgevoerd worden naar een psychiatrische instelling als je een gevaar bent voor jezelf of anderen. Het hoeft geen bewezen gevaar te zijn. Het kan om een mening van een behandelaar gaan.

Je familie kan erg ongerust doen, omdat je bijvoorbeeld na de dood van een geliefde met jezelf in de knoop zit of depressief bent. Een psychiater kan een IBS aanvragen bij de burgemeester. Als die IBS toekent, staat er plots een busje voor je deur om je te laten afvoeren. De politie werkt vaak mee aan een gedwongen opname.
Hoe meer je je verzet, hoe meer reden de psychiater ziet om je te separeren of van de wereld te spuiten. Verzet of emotionele uitbarstingen ziet de zorg als een deel van het ziektebeeld, of als ontoerekeningsvatbaarheid, in plaats van een reactie op wat er met je gebeurt.

Wanneer je opgenomen bent, zal er wel een rechter komen om de opname te beoordelen, maar dan zit je al 5 tot 8 dagen gevangen in een isoleercel en dat is voor veel mensen een verschrikkelijke ervaring, vooral omdat je ziet en hoort wat het personeel met anderen doet. Omdat iemands geestestoestand niet feitelijk vast te stellen is, draait de uitspraak van de rechter veelal om meningen, diagnoses, prognoses en veronderstelde gevaren.

En wie klinkt er overtuigender, de patiënt die zich in het nauw gedreven voelt of de behandelaar die zich professioneel en zelfverzekerd gedraagt en geoefend is in dure woorden? Er zijn natuurlijk uitzonderingen, rechters die zich wel bekommeren om de patiënt en wie hij is.

Na een zelfmoordpoging kun je zeker voor hoe lang dan ook worden opgesloten en behandeld met intens giftige middelen of met separaties. Je mag vaak ook niet stoppen met de medicatie als je allergisch blijkt te zijn en aan zware pijnen lijdt of bloed gaat braken. Aandacht voor je problemen en gevoelens is er al helemaal niet. Je hebt geen recht van spreken.

Natuurlijk zijn er mensen die hulp of begeleiding nodig hebben. Zo zijn er kinderen die echt geen leven hebben thuis, lens worden geslagen, verkracht of geen eten krijgen. Kinderen die thuis levensgevaar lopen zijn ergens anders beter af, als het kan bij liefhebbende familieleden. In minder extreme gevallen kan bijvoorbeeld iets in de stijl van Eerste Hulp Bij Opvoeden, van Supernanny Jo Frost het gezin helpen. Een mix van liefde, aandacht voor elkaar en no nonsense regels. Niet alleen de kinderen, maar ook de ouders bloeien op en krijgen weer vertrouwen in zichzelf. Maar hoeveel gezinnen krijgen begeleiding waarbij er echt naar de situatie wordt gekeken? Jeugdzorg geeft vaak zelf toe geen tijd te hebben voor waarheidsvinding.

Ouders met een gediagnostiseerd kind krijgen vaak sombere prognoses te horen, alsof je jaren in de toekomst kunt kijken. Zelf weten ze niet om te gaan met hun kind en hulpverleners zeggen dat het hopeloos is, dat de gedragsproblemen alleen maar erger zullen worden. Uit onmacht gaan ouders het kind slechter behandelen of zelfs haten. De hulpverlening is zo medeverantwoordelijk voor drama's.